Kedi Sindirim Takviyesi Seçerken: Probiyotik, Lif ve Glutamin Ne Yapar?

"Kedi sindirim takviyesi" diye arama yapan bir sahip çok farklı ürünlerle karşılaşır: probiyotik tozlar, lifli macunlar, glutamin içeren sıvılar, bunların karışımları. Rafta hepsi "sindirim" başlığı altında durur; ama içerdikleri bileşenler farklı şeylerdir, kedilerde her biri için elimizdeki bilgi de farklı düzeydedir.

Bu yazı bir seçim rehberidir. Bağırsak bariyerinin nasıl çalıştığını, mikrobiyotayı ve glutaminin bağırsak hücrelerindeki yerini kedilerde bağırsak sağlığı yazısında mekanizma düzeyinde anlattık; burada o bilgiyi tekrar etmiyoruz. Bu yazıda şu sorulara cevap arıyoruz: Probiyotik, lif ve glutamin ne için kullanılır ve kedilerde kanıt ne kadar? Hangi form kediye uygun? Etiketteki içerik listesi ve günlük miktar nasıl okunur? Takviye düşünmeden önce hangi durumda veteriner hekime gidilir ve takviye ile mama değişikliği neden karıştırılmamalı?

Kısa cevap: Kedi sindirim takviyesi nasıl seçilir?

Önce "neden" sorusunu cevaplayın. Takviyeler, kedi için tam ve dengeli bir mamayla beslenen kedide beslenmeyi tamamlamak amacıyla kullanılır; kedinin günlük ihtiyacının tabanı mamadır (National Research Council, 2006). Süren bir kusma, ishal ya da iştahsızlık varsa ilk adım takviye değil, veteriner hekim değerlendirmesidir. Bir takviye seçecekseniz dört şeye bakın: (1) kedi için üretilmiş olması, (2) etikette her bileşenin adı ve günlük miktardaki karşılığının açıkça yazması, probiyotikte ise suş adı ve canlı mikroorganizma sayısının belirtilmesi, (3) kedinizin kabul edeceği bir form, (4) kilo ya da yaşa göre net yazılmış bir günlük miktar. Probiyotik, lif ve glutamin birbirinin yerine kullanılan şeyler değildir; kedilerde üçü için de araştırmalar sınırlıdır ve sonuçlar bileşene, hatta probiyotikte suşa göre değişir.

Önce ayırın: takviye mi, mama değişikliği mi, veteriner hekim mi?

Sindirimle ilgili bir endişe üç farklı yola çıkabilir ve bunları birbirine karıştırmamak seçimin en önemli adımıdır.

1. Belirti varsa önce veteriner hekim. Tekrarlayan kusma, yumuşak dışkı ya da dışkı düzenindeki değişiklik bir takviyeyle "denenecek" bir durum değildir; nedeni hekim muayenesiyle belirlenir. Bu belirtilerin neler anlatabileceğini kedilerde sindirim sorunları yazısında ele aldık. Veteriner hekimlerin beslenme değerlendirmesi, kedinin yediği mama, ödül mamaları ve kullandığı takviyelerin tamamını içeren bir beslenme öyküsüyle başlar (WSAVA Nutritional Assessment Guidelines Task Force, 2011). Bu yüzden kedinize verdiğiniz her ürünün adını ve miktarını not edip muayeneye götürmek işe yarar.

2. Mama değişikliği kendi başına sindirimi etkiler. Bağırsaktaki mikrobiyota, diyetin bileşimine göre şekillenir (Rochus ve ark., 2014). Bu nedenle ani mama değişiklikleri sindirim düzeninde geçici değişikliklere yol açabilir ve mama geçişleri genellikle 7–10 güne yayılarak, kademeli yapılır. Bir sahip "mamayı değiştirdim, dışkısı yumuşadı, bir de takviye ekleyeyim" diye düşündüğünde aslında iki değişikliği üst üste bindirmiş olur.

3. Aynı anda tek değişiklik. Yeni mama ile yeni takviyeyi aynı hafta başlatırsanız, sonrasında gözlediğiniz bir değişikliğin hangisinden kaynaklandığını ayırt edemezsiniz. Önce mama geçişini tamamlayın, kedinin düzeni oturduktan sonra ve hekiminizin görüşüyle takviyeyi değerlendirin.

Veteriner hekiminiz bazı sindirim şikâyetlerinde takviye yerine özel formüllü bir diyet önerebilir. Bu, bir takviye seçiminden farklı bir karardır ve hekimin değerlendirmesine dayanır.

Probiyotik: Ne yapar, kedide kanıt ne kadar?

Tanım. Uluslararası Probiyotik ve Prebiyotik Bilim Derneği'nin (ISAPP) uzlaşı metnine göre probiyotik, "yeterli miktarda verildiğinde konakçıda bir sağlık yararı sağlayan canlı mikroorganizmalar" olarak tanımlanır (Hill ve ark., 2014). Bu tanımdaki iki kelime seçim için önemlidir: canlı ve yeterli miktarda. Aynı metin, bazı etkilerin belirli suşlara özgü olduğunu da vurgular; yani "probiyotik" tek bir madde değil, her biri ayrı değerlendirilmesi gereken mikroorganizmalardır.

Kedilerde ne biliyoruz? Kedilerde yapılmış probiyotik çalışmaları az sayıdadır ve her biri belirli bir suşla yapılmıştır:

Bir hayvan barınağında 217 kediyle yapılan, çift kör ve plasebo kontrollü bir çalışmada, Enterococcus faecium SF68 suşu verilen grupta iki gün ve daha uzun süren ishal görülen kedilerin oranı %7,4, plasebo grubunda %20,7 bulunmuştur (Bybee ve ark., 2011). Bu sonuç barınak koşullarında ve tek bir suşla elde edilmiştir; evde yaşayan sağlıklı bir kedide ya da başka bir suşla aynı sonucun alınacağı anlamına gelmez.
15 sağlıklı yetişkin kediyle yapılan bir çalışmada Lactobacillus acidophilus DSM13241 suşu dışkıdan geri elde edilmiş ve dışkıdaki bazı bakteri gruplarının sayısında değişiklik bildirilmiştir (Marshall-Jones ve ark., 2006). Çalışma küçük bir gruptadır ve kontrol grubu ayrı kediler değil, aynı kedilerin önceki ve sonraki dönemleridir.

Kısacası kedilerde probiyotiklerle ilgili kanıt, belirli suşlarla yapılmış az sayıda çalışmaya dayanır. Bir ürünün "probiyotik içerir" demesi, o üründeki suşun kedide araştırıldığı anlamına gelmez.

Kalite neden önemli? Hayvanlar için satılan 25 probiyotik ürünün incelendiği bir çalışmada, etiketinde belirli sayıda canlı mikroorganizma içerdiğini belirten 15 üründen yalnız 4'ünün (%27) bu değeri karşıladığı bulunmuştur; mikroorganizma adlarını listeleyen 22 ürünün 7'sinde en az bir mikroorganizmanın adı yanlış yazılmıştır (Weese ve Martin, 2011). Bu yüzden probiyotik seçerken etiketin ne kadar ayrıntılı olduğu, ürünün kendisi kadar önemlidir.

Probiyotik etiketinde aranacaklar:

Mikroorganizmanın cinsi, türü ve suş adı (örneğin yalnız "laktobasil" değil, cins-tür-suş).
Günlük miktar başına canlı mikroorganizma sayısı (koloni oluşturan birim, KOB ya da CFU).
Bu sayının üretim tarihine göre mi, son kullanma tarihine kadar mı garanti edildiği.
Saklama koşulu (bazı ürünler buzdolabında saklanır) ve hazırlama talimatı. Etiket aksini söylemiyorsa canlı mikroorganizma içeren bir ürünü sıcak mamaya karıştırmayın.

Lif ve prebiyotik: Kedide ne zaman anlam taşır?

Tanım. ISAPP uzlaşı metnine göre prebiyotik, "konakçıdaki mikroorganizmalar tarafından seçici olarak kullanılan ve bir sağlık yararı sağlayan bir substrat" olarak tanımlanır (Gibson ve ark., 2017). Yani prebiyotik canlı bir mikroorganizma değil, bağırsaktaki mikroorganizmaların kullandığı bir besin bileşenidir. Her lif prebiyotik değildir; kedi beslenmesinde lifler, kalın bağırsakta fermente olabilenler ve dışkıya daha çok hacim kazandıranlar olarak ayrılır (Rochus ve ark., 2014).

Kedide lifin yeri. Kedi zorunlu etçildir; doğada besininin büyük kısmını av hayvanının protein ve yağı oluşturur (Zoran, 2002). Kedilerde yapılan araştırmalar diyetin lif içeriğinin dışkı kıvamını ve mikrobiyota bileşimini etkileyebildiğini göstermiştir; ancak kedi için "ideal" bir lif türü ya da miktarı tanımlanmış değildir (Rochus ve ark., 2014).

Kanıtın sınırı. Kedide lifle ilgili klinik veriler daha çok özel diyet çalışmalarından gelir, takviyelerden değil. Örneğin kabızlık yaşayan 66 kediyle yapılan iki saha çalışmasında, psyllium eklenmiş kuru bir diyetle dışkı kıvamında anlamlı değişiklik bildirilmiştir; ancak çalışmalar kontrol grubu içermeyen, diyetin üreticisi tarafından desteklenmiş pilot çalışmalardır ve yazarlar da randomize kontrollü çalışma yapılmasını önermiştir (Freiche ve ark., 2011). Ayrıca kabızlık kendi başına veteriner hekim değerlendirmesi gerektiren bir durumdur.

Pratikte: Mamaya kendi başınıza lif kaynağı eklemek yerine, bir değişiklik düşünüyorsanız veteriner hekiminizle konuşun. Lifin tüy yumaklarıyla ilişkisini kedilerde tüy yumağı yazısında ele aldık.

Glutamin: Bir amino asit, probiyotik ya da lif değil

Glutamin, ince bağırsağı döşeyen hücrelerin başlıca enerji kaynaklarından biri olan bir amino asittir (Kim ve Kim, 2017). Ayrıntısını bağırsak sağlığı yazısında anlattık. Seçim açısından bilinmesi gerekenler şunlardır:

Glutamin bir amino asittir; probiyotik ya da lif değildir. İçerik listesinde glutamin gören bir sahip, ürünün mikrobiyotaya doğrudan mikroorganizma ya da lif sağladığını düşünmemelidir.
Kedide esansiyel değildir. Vücut glutamini kendisi üretebilir; kedinin ihtiyaç duyduğu amino asitler kedi için tam ve dengeli mamanın proteininden karşılanır (National Research Council, 2006). Kaynaklarda glutamin, bazı yoğun stres durumlarında ihtiyacın artabildiği "koşullu esansiyel" bir amino asit olarak tartışılır (Kim ve Kim, 2017).
Kedilere özgü kanıt sınırlıdır. Glutaminle ilgili bilginin büyük kısmı insan ve deney hayvanı çalışmalarından gelir. Kedilerde deneysel olarak bağırsak hasarı oluşturulan bir modelde, diyete glutamin eklenmesi incelenen bağırsak permeabilitesi ölçümlerinde fark yaratmamıştır (Marks ve ark., 1999).

Form seçimi: Sıvı, toz, macun mu, tablet mi?

Formun sağlıkla değil, uygulanabilirlikle ilgili olduğunu unutmayın: en uygun form, kedinizin her gün sorunsuz alacağı formdur.

Form	Nasıl verilir?	Dikkat edilecek nokta
Sıvı / damla	Mamaya karıştırılır ya da ağza damlatılır	Ölçü aracı (damlalık, ölçü kabı) net olmalı; kokuya duyarlı kediler mamayı reddedebilir
Toz	Mamaya serpilir ve karıştırılır	Islak mamaya daha kolay karışır; kuru mamada tabanda kalabilir
Macun	Doğrudan ağızdan ya da patiye sürülerek	Kedinin tadı kabul etmesi gerekir
Tablet / kapsül	Ağızdan ya da ödül mamasının içinde	Pek çok kedi tablet almakta zorlanır; kapsül açılıp karıştırılabiliyor mu, etikete bakın

Kediniz takviye karıştırılmış mamayı yemezse zorlamayın; mama tüketimi düşerse veteriner hekiminize danışın. Damla ve farklı formların pratik farkları için kedi vitamin damlası yazısına göz atabilirsiniz.

Etiketi okumak: 6 kontrol

Hangi tür için? Kedinin besin ihtiyaçları köpekten ve insandan farklıdır (National Research Council, 2006; Zoran, 2002). Köpek ya da insan için üretilmiş bir ürünü kedinize vermeyin; etikette "kedi için" ifadesini arayın.
Bileşen listesi ve miktarlar. Yalnız bileşen adları yazan, günlük miktardaki karşılığını vermeyen bir etiketle ürünleri karşılaştıramazsınız. Her bileşenin günlük miktar başına kaç mg (ya da probiyotikte kaç KOB) olduğuna bakın.
Probiyotikte suş ve sayı. Yukarıdaki listeyi kullanın: suş adı, canlı sayı, son kullanma tarihine kadar garanti (Hill ve ark., 2014; Weese ve Martin, 2011).
Günlük miktarın tarifi. Kilo ya da yaşa göre mi yazılmış? Ölçü aracı ürünle birlikte geliyor mu?
Çakışma. Kediniz zaten başka bir takviye alıyorsa iki üründe aynı bileşenin bulunup bulunmadığını kontrol edin ve tüm ürünleri veteriner hekiminize gösterin.
İzlenebilirlik. Parti numarası, son kullanma tarihi, üretici ya da ithalatçı bilgisi ve bir iletişim adresi etikette olmalı; saklama koşulu açıkça yazmalı.

Doz etiketini doğru okumak

Etikette yazan günlük miktarı aşmayın. "Daha çok verirsem daha iyi olur" yaklaşımı takviyelerde geçerli değildir.
Kediye göre hesaplayın, eve göre değil. Birden fazla kediniz varsa ürünü "ortak kaba" koymayın; her kedinin kilosu ve alacağı miktar ayrıdır.
Başlangıç tarihini not edin. Takviyeye başladığınız günü ve kedinizin dışkı kıvamı, iştah, kusma ve kilo gibi gözlemlerini kaydedin. Bağırsak sağlığı yazısındaki haftalık gözlem listesi bu iş için hazırlandı.
Değerlendirme süresini hekiminizle belirleyin. Bir takviyeye ne kadar süre devam edileceğini ve neye bakılarak karar verileceğini önceden konuşmak, "işe yarıyor mu?" sorusunu tahmin olmaktan çıkarır.

Ne zaman takviye değil, doğrudan veteriner hekim?

Aşağıdaki durumlarda takviye seçimini bir kenara bırakın ve beklemeden veteriner hekiminize başvurun:

Tekrarlayan kusma ya da bir günden uzun süren ishal
Dışkıda kan, çok koyu renkli dışkı ya da belirgin mukus
İştahsızlık, halsizlik ya da açıklanamayan kilo kaybı
Dışkılama sırasında zorlanma ya da birkaç gündür dışkılamama
Yaşlı bir kedide yeni başlayan sindirim değişikliği
Kedinizin bilinen bir kronik hastalığının olması ya da kullandığı bir ilaç bulunması

Yaşlanan kedide değişen ihtiyaçlar için yaşlı kedi bakımı yazısına göz atabilirsiniz.

Bu çerçevede bir ürün örneği

Sindirim başlığı altında satılan ürünlerin içerikleri birbirinden farklıdır; bu yüzden kategori adına değil, içerik listesine bakmak gerekir. Örneğin Nutrasion L-Glutamine Kedi Sindirim Takviyesi, 7 yaş ve üzeri kediler için hazırlanmış 120 ml sıvı bir üründür ve etiketteki günlük miktar mamaya karıştırılarak verilir. Ürün sayfasındaki içerik listesinde L-glutamin yer alır; probiyotik ya da lif bileşeni yer almaz. Takviyeler beslenmeyi tamamlamak amacıyla kullanılır; kedinizin günlük ihtiyacı ana mamasından karşılanır. Bir takviyeye başlamadan önce, özellikle kedinizin bilinen bir sağlık sorunu ya da kullandığı bir ilaç varsa, veteriner hekiminizle görüşün.

Kısa özet

Takviye, tam ve dengeli mamayla beslenen kedide beslenmeyi tamamlar; süren bir sindirim şikâyetinde ilk adım veteriner hekimdir.
Mama değişikliği ile takviyeyi aynı anda başlatmayın; önce kademeli mama geçişini tamamlayın.
Probiyotik canlı mikroorganizmadır ve etkileri suşa göre değişir; kedide kanıt belirli suşlarla yapılmış az sayıda çalışmaya dayanır.
Probiyotik etiketinde suş adı, günlük canlı sayı ve son kullanma tarihine kadar garanti arayın; hayvan ürünlerinde etiket doğruluğu sorunları bildirilmiştir.
Lif ve prebiyotik, mikroorganizmaların kullandığı besin bileşenleridir; kedide ideal lif miktarı tanımlı değildir ve klinik veriler daha çok özel diyet çalışmalarından gelir.
Glutamin bir amino asittir; kedide esansiyel değildir ve kedilere özgü kanıt sınırlıdır.
En uygun form, kedinizin her gün sorunsuz alacağı formdur; etiketteki günlük miktarı aşmayın.

Sık sorulan sorular

Kedime sindirim takviyesi vermem gerekir mi?

Kedi için tam ve dengeli bir mamayla beslenen sağlıklı bir kedinin günlük besin ihtiyacı mamasından karşılanır. Takviye beslenmeyi tamamlamak için kullanılır ve her kedi için gerekli değildir. Kusma, ishal, iştahsızlık ya da kilo kaybı varsa takviye seçmeden önce veteriner hekiminize başvurun.

Probiyotik, prebiyotik ve lif arasındaki fark nedir?

Probiyotik, yeterli miktarda verildiğinde sağlık yararı sağlayan canlı mikroorganizmalardır. Prebiyotik, bağırsaktaki mikroorganizmaların seçici olarak kullandığı bir besin bileşenidir. Lif ise daha geniş bir gruptur; bazı lifler fermente olur ve prebiyotik özellik taşıyabilir, bazıları daha çok dışkıya hacim kazandırır.

Kedi probiyotiği seçerken etikette neye bakmalıyım?

Mikroorganizmanın cins, tür ve suş adına, günlük miktar başına canlı mikroorganizma sayısına (KOB/CFU), bu sayının son kullanma tarihine kadar garanti edilip edilmediğine ve saklama koşuluna bakın. Hayvanlar için satılan probiyotiklerde etiketteki canlı sayının her zaman karşılanmadığını gösteren çalışmalar vardır.

Glutamin probiyotik midir?

Hayır. Glutamin bir amino asittir; canlı mikroorganizma ya da lif değildir. İnce bağırsak hücrelerinin başlıca enerji kaynaklarından biridir, ancak kedide esansiyel bir amino asit değildir ve kedilere özgü araştırmalar sınırlıdır.

Mama değiştirirken aynı anda takviyeye başlayabilir miyim?

Önerilmez. Mama değişikliği kendi başına sindirim düzenini etkileyebilir. İkisini aynı anda başlatırsanız sonrasında gözlediğiniz bir değişikliğin hangisinden kaynaklandığını ayırt edemezsiniz. Önce mama geçişini 7–10 güne yayarak tamamlayın, takviyeyi sonra ve veteriner hekiminizin görüşüyle değerlendirin.

Kaynaklar

Hill C, Guarner F, Reid G, ve ark. Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2014;11(8):506–514.
Gibson GR, Hutkins R, Sanders ME, ve ark. Expert consensus document: The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of prebiotics. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2017;14(8):491–502.
Bybee SN, Scorza AV, Lappin MR. Effect of the probiotic Enterococcus faecium SF68 on presence of diarrhea in cats and dogs housed in an animal shelter. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2011;25(4):856–860.
Marshall-Jones ZV, Baillon ML, Croft JM, Butterwick RF. Effects of Lactobacillus acidophilus DSM13241 as a probiotic in healthy adult cats. American Journal of Veterinary Research, 2006;67(6):1005–1012.
Weese JS, Martin H. Assessment of commercial probiotic bacterial contents and label accuracy. Canadian Veterinary Journal, 2011;52(1):43–46.
Rochus K, Janssens GPJ, Hesta M. Dietary fibre and the importance of the gut microbiota in feline nutrition: a review. Nutrition Research Reviews, 2014;27(2):295–307.
Freiche V, Houston D, Weese H, ve ark. Uncontrolled study assessing the impact of a psyllium-enriched extruded dry diet on faecal consistency in cats with constipation. Journal of Feline Medicine and Surgery, 2011;13(12):903–911.
Kim MH, Kim H. The roles of glutamine in the intestine and its implication in intestinal diseases. International Journal of Molecular Sciences, 2017;18(5):1051.
Marks SL, Cook AK, Reader R, ve ark. Effects of glutamine supplementation of an amino acid-based purified diet on intestinal mucosal integrity in cats with methotrexate-induced enteritis. American Journal of Veterinary Research, 1999;60(6):755–763.
Zoran DL. The carnivore connection to nutrition in cats. Journal of the American Veterinary Medical Association, 2002;221(11):1559–1567.
WSAVA Nutritional Assessment Guidelines Task Force Members; Freeman L, Becvarova I, Cave N, ve ark. WSAVA Nutritional Assessment Guidelines. Journal of Small Animal Practice, 2011;52(7):385–396.
National Research Council. Nutrient Requirements of Dogs and Cats. National Academies Press, 2006.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için veteriner hekiminize danışın. Takviyeler beslenmeyi tamamlar, ilaç yerine geçmez.